Pin natri-ion chính thức bước vào kỷ nguyên thương mại: LFP sắp mất ngôi vương trong ngành lưu trữ năng lượng?

Pin natri-ion đang chuyển từ công nghệ tiềm năng sang giai đoạn thương mại hóa quy mô lớn khi các tập đoàn pin hàng đầu bắt đầu đưa hệ thống lưu trữ sodium-ion vào các dự án thực tế. Đáng chú ý, CATL đã giới thiệu hệ thống TENER Sodium công suất trên 30 MWh và chuẩn bị giao những hệ thống đầu tiên tại Trung Quốc trong năm 2026. Tuy nhiên, dù sodium-ion đang tăng tốc mạnh, pin lithium sắt phosphate (LFP) vẫn giữ lợi thế lớn về mật độ năng lượng, chuỗi cung ứng và quy mô sản xuất. Cuộc cạnh tranh vì thế có thể không phải là câu chuyện “ai thay thế ai”, mà là sự hình thành một hệ sinh thái lưu trữ năng lượng đa hóa học.

Pin natri-ion bước vào giai đoạn thương mại hóa

Sau nhiều năm được nghiên cứu như một phương án thay thế lithium-ion, pin natri-ion đang đứng trước bước ngoặt quan trọng trong năm 2026.

Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất đến từ CATL – nhà sản xuất pin lớn của Trung Quốc. Tháng 6/2026, CATL công bố TENER Sodium, hệ thống lưu trữ năng lượng sử dụng pin natri-ion được hãng định hướng cho các ứng dụng lưu trữ quy mô lớn.

Hệ thống có công suất lưu trữ trên 30 MWh, thiết kế dạng mô-đun và có thể cấu hình thời lượng lưu trữ từ 1 đến 8 giờ. CATL cho biết các hệ thống sodium-ion đầu tiên tại Trung Quốc sẽ bắt đầu được giao trong tháng 9/2026, với mục tiêu tổng lượng giao hàng đạt khoảng 1 GWh trong năm nay.

Đây là bước chuyển đáng chú ý bởi sodium-ion không còn chỉ được đánh giá thông qua các cell thử nghiệm hoặc dự án quy mô nhỏ, mà đã bắt đầu được đưa vào hệ thống BESS thương mại.

Vì sao sodium-ion được kỳ vọng trở thành đối thủ của LFP?

Trong nhiều năm, lithium-ion, đặc biệt là LFP, đã trở thành công nghệ chủ đạo của thị trường lưu trữ năng lượng.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), năm 2025 thế giới triển khai khoảng 108 GW công suất lưu trữ bằng pin mới, tăng 40% so với năm 2024. Đáng chú ý, LFP chiếm khoảng 90% số hệ thống lưu trữ được triển khai, cho thấy vị thế đặc biệt mạnh của công nghệ này.

Tuy nhiên, sodium-ion sở hữu một số đặc điểm có thể giúp công nghệ này trở thành lựa chọn bổ sung quan trọng.

1. Không phụ thuộc vào lithium

Khác với lithium-ion, sodium-ion sử dụng ion natri làm chất mang điện tích.

Natri là nguyên tố phổ biến và có nguồn tài nguyên rộng hơn lithium. Điều này mở ra khả năng đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, giảm mức độ phụ thuộc vào một số khoáng sản quan trọng và hạn chế tác động của những biến động giá lithium.

IEA nhận định sự phát triển của sodium-ion có thể góp phần đa dạng hóa chuỗi cung ứng pin, dù chuỗi cung ứng sodium-ion hiện vẫn chưa phát triển bằng lithium-ion.

2. Khả năng hoạt động tốt ở nhiệt độ thấp

Đây là một trong những ưu điểm đáng chú ý nhất của sodium-ion.

Theo IEA, thế hệ pin sodium-ion mới nhất có khả năng duy trì khoảng 90% dung lượng danh định ở nhiệt độ xuống tới -40°C, đồng thời có thể hoạt động ở nhiệt độ cao tới khoảng 70°C. Khả năng vận hành trong môi trường lạnh có thể giúp sodium-ion phù hợp với những khu vực có điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

Đối với BESS, đặc tính này có ý nghĩa đặc biệt bởi hệ thống lưu trữ thường phải vận hành liên tục ngoài trời trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau.

3. Giảm rủi ro từ biến động giá lithium

Giá lithium và tình trạng nguồn cung nguyên liệu luôn là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến chi phí pin lithium-ion.

Việc phát triển sodium-ion giúp các nhà sản xuất có thêm một lựa chọn hóa học để giảm sự phụ thuộc vào lithium. Đặc biệt, với các hệ thống lưu trữ cố định, yêu cầu về mật độ năng lượng thường không khắt khe như trên ô tô điện.

Đây chính là thị trường mà sodium-ion có thể phát huy lợi thế.

Nhưng LFP vẫn chưa dễ dàng mất ngôi

Dù sodium-ion đang tăng tốc, nói rằng LFP sắp bị thay thế sẽ là kết luận quá sớm.

Thực tế, LFP hiện sở hữu một hệ sinh thái sản xuất khổng lồ và đã được tối ưu hóa qua nhiều năm.

IEA cho biết mật độ năng lượng của cell sodium-ion thế hệ mới hiện có thể đạt khoảng 175 Wh/kg, trong khi LFP thế hệ mới có thể đạt khoảng 205 Wh/kg. Khoảng cách này khiến LFP vẫn có lợi thế trong những ứng dụng cần tối ưu không gian và khối lượng.

Không chỉ vậy, năng lực sản xuất sodium-ion hiện vẫn còn rất nhỏ so với lithium-ion.

Theo IEA, công suất sản xuất cell sodium-ion hiện chỉ tương đương hơn 1% công suất sản xuất cell lithium-ion. Các dự án sodium-ion đã được công bố cho năm 2030 cũng mới tương đương khoảng 7% công suất lithium-ion được cam kết.

Nói cách khác, sodium-ion đang tăng trưởng nhanh nhưng vẫn còn một khoảng cách rất lớn về quy mô.

CATL đang đẩy sodium-ion từ thử nghiệm lên quy mô GWh

Một trong những yếu tố có thể làm thay đổi cán cân chính là tốc độ đầu tư của các nhà sản xuất pin Trung Quốc.

CATL cho biết hãng đã đầu tư khoảng 5 tỷ nhân dân tệ để mở rộng dây chuyền sản xuất sodium-ion tại cơ sở Fuding, bổ sung khoảng 40 GWh công suất hàng năm. Một cơ sở tại Jining, tỉnh Sơn Đông, cũng được lên kế hoạch với công suất sodium-ion lên tới 160 GWh.

Đáng chú ý hơn, CATL và HyperStrong hồi tháng 4/2026 đã ký thỏa thuận hợp tác kéo dài ba năm với quy mô 60 GWh pin sodium-ion cho lưu trữ năng lượng – được CATL mô tả là hợp đồng sodium-ion lớn nhất thế giới tại thời điểm công bố.

Nếu các kế hoạch này được triển khai đúng tiến độ, sodium-ion có thể nhanh chóng chuyển từ thị trường ngách sang một phân khúc đáng kể trong ngành BESS.

Sodium-ion bắt đầu tiến ra thị trường quốc tế

Không chỉ tập trung tại Trung Quốc, sodium-ion đang bắt đầu xuất hiện trong các kế hoạch triển khai BESS ở nước ngoài.

Tháng 7/2026, CATL và Alfen của Hà Lan công bố hợp tác triển khai 5 GWh hệ thống lưu trữ sodium-ion tại châu Âu, mở ra một hướng phát triển mới cho công nghệ này trên thị trường quốc tế.

CATL cũng đã giới thiệu TENER Sodium tại Brazil vào tháng 8/2026. Hệ thống được công bố với dung lượng trên 30 MWh, thiết kế vòng đời 20 năm và hiệu suất vòng đời điện năng (round-trip efficiency) 95%.

Những động thái này cho thấy sodium-ion đang được đưa vào chiến lược mở rộng BESS ở nhiều thị trường, thay vì chỉ được xem là một công nghệ thử nghiệm.

Cuộc cạnh tranh thực sự có thể là “LFP + sodium-ion”

Điểm đáng chú ý nhất của thị trường hiện nay là sodium-ion không nhất thiết phải đánh bại LFP để thành công.

Hai công nghệ có thể cùng tồn tại và phục vụ những phân khúc khác nhau.

LFP hiện phù hợp với những hệ thống cần mật độ năng lượng cao hơn, chuỗi cung ứng ổn định và công nghệ đã được chứng minh ở quy mô lớn.

Trong khi đó, sodium-ion có thể trở thành lựa chọn hấp dẫn cho những hệ thống lưu trữ cố định, nơi trọng lượng không phải yếu tố quyết định, đồng thời yêu cầu cao về khả năng vận hành trong điều kiện nhiệt độ thấp hoặc muốn giảm phụ thuộc vào lithium.

IEA cũng nhận định sodium-ion có nhiều tiềm năng trong lưu trữ năng lượng cố định, xe điện tầm ngắn, xe hai và ba bánh, phương tiện thương mại nhẹ và thiết bị công nghiệp.

Do đó, thay vì một cuộc “soán ngôi” tuyệt đối, thị trường có thể hình thành một mô hình đa hóa học, trong đó LFP tiếp tục giữ vai trò chủ lực còn sodium-ion chiếm những phân khúc mà công nghệ này có lợi thế.

BESS và nhu cầu điện từ AI có thể tạo thêm dư địa cho pin sodium-ion

Sự phát triển của sodium-ion diễn ra đúng thời điểm nhu cầu lưu trữ năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, điện mặt trời, điện gió cùng tốc độ mở rộng của trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI đang khiến nhu cầu BESS tăng nhanh.

Khác với ô tô điện, hệ thống lưu trữ cố định không nhất thiết phải tối ưu từng kilogram pin. Điều quan trọng hơn có thể là giá thành, tuổi thọ, độ an toàn, khả năng vận hành ổn định và tính sẵn sàng của nguồn cung.

Đây chính là lý do sodium-ion đang được đặc biệt quan tâm trong lĩnh vực lưu trữ năng lượng.

Một tín hiệu đáng chú ý khác từ thị trường pin Trung Quốc

Trong tháng 9/2026, Trung Quốc được đưa tin đã tạm dừng phê duyệt một số dự án sản xuất pin lưu trữ mới. Theo Reuters, thông tin này được Cailianshe đưa tin ngày 7/9 và nguyên nhân cụ thể chưa được công bố.

Nếu chính sách này được duy trì, thị trường có thể bước vào giai đoạn tái cân bằng sau nhiều năm mở rộng công suất mạnh.

Đây cũng là yếu tố đáng theo dõi đối với ngành BESS, bởi Trung Quốc hiện giữ vai trò đặc biệt lớn trong chuỗi cung ứng pin và vật liệu pin toàn cầu.

Sodium-ion có thực sự vượt qua LFP?

Câu trả lời ở thời điểm hiện tại là chưa.

LFP vẫn đang sở hữu lợi thế rất lớn về quy mô sản xuất, mật độ năng lượng, chi phí, chuỗi cung ứng và mức độ phổ biến trên thị trường.

Tuy nhiên, sodium-ion đã vượt qua một cột mốc quan trọng: từ một công nghệ tiềm năng trở thành công nghệ có sản phẩm BESS thương mại và kế hoạch triển khai quy mô GWh.

Đây mới là thay đổi mang tính bước ngoặt.

Nếu các nhà sản xuất tiếp tục cải thiện mật độ năng lượng, giảm chi phí và mở rộng công suất sản xuất, sodium-ion có thể nhanh chóng chiếm vị trí đáng kể trong thị trường lưu trữ năng lượng.

Kết luận

LFP chưa mất ngôi vương, nhưng vị trí thống trị của công nghệ này đang bắt đầu xuất hiện đối thủ thực sự.

Sự xuất hiện của TENER Sodium, các hợp đồng sodium-ion quy mô hàng chục GWh và những kế hoạch triển khai tại châu Âu, Mỹ Latin cho thấy công nghệ natri-ion đang bước vào giai đoạn thương mại hóa rõ rệt.

Trong vài năm tới, cuộc cạnh tranh của ngành lưu trữ năng lượng có thể không còn đơn thuần là lithium-ion đối đầu với sodium-ion. Thay vào đó, thị trường có khả năng hình thành một hệ sinh thái trong đó LFP, sodium-ion và các công nghệ pin thế hệ mới cùng tồn tại, mỗi loại đảm nhiệm những nhu cầu khác nhau.

Với thị trường Việt Nam, đây cũng là xu hướng đáng theo dõi khi nhu cầu điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ, BESS công nghiệp, UPS, viễn thông và lưu trữ điện cho doanh nghiệp tiếp tục phát triển.

Sodium-ion chưa thay thế LFP – nhưng cuộc đua đã thực sự bắt đầu.

—————————————————————————————————————————————————–