CATL đưa pin natri-ion vào cuộc chơi lớn: Thứ từng bị xem là “yếu” nay trở thành đối thủ của lithium

Từng bị đánh giá thấp vì mật độ năng lượng kém hơn lithium-ion, pin natri-ion đang trở lại mạnh mẽ khi CATL đưa công nghệ này vào sản xuất hàng loạt và các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn. Đằng sau bước tiến này là một lợi thế đặc biệt: natri dồi dào hơn lithium rất nhiều, giúp giảm phụ thuộc vào các nguyên liệu quan trọng và mở ra dư địa giảm chi phí trong tương lai.

Từ công nghệ bị hoài nghi đến cuộc đua thương mại

Trong nhiều năm, lithium-ion gần như thống trị thị trường pin nhờ mật độ năng lượng cao, công nghệ sản xuất trưởng thành và khả năng đáp ứng tốt yêu cầu của xe điện. Trong khi đó, sodium-ion – hay pin natri-ion – thường bị xem là công nghệ có hiệu suất thấp hơn và khó cạnh tranh với lithium-ion.

Nguyên nhân lớn nhất nằm ở mật độ năng lượng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các cell natri-ion thế hệ mới hiện có thể đạt khoảng 175 Wh/kg, trong khi LFP thế hệ mới có thể đạt khoảng 205 Wh/kg và NMC khoảng 265 Wh/kg. Khoảng cách này khiến natri-ion khó thay thế lithium-ion trong những mẫu xe điện cần quãng đường dài.

Nhưng chính những hạn chế đó lại không quá nghiêm trọng đối với các ứng dụng như lưu trữ năng lượng mặt trời, BESS, điện dự phòng, xe đô thị, xe hai bánh và các phương tiện thương mại hoạt động trong phạm vi ngắn.

Và đây chính là thị trường mà CATL đang đẩy mạnh.

CATL không “bỏ lithium” – mà đang xây dựng thế chân vạc mới

Một cách nhìn chính xác hơn là CATL đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào lithium, thay vì loại bỏ hoàn toàn lithium-ion.

Tháng 4/2026, CATL ký thỏa thuận hợp tác với HyperStrong để cung cấp 60 GWh pin natri-ion trong vòng ba năm, đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý từ nghiên cứu và thử nghiệm sang triển khai thương mại quy mô lớn.

Đến tháng 6/2026, CATL tiếp tục công bố TENER Sodium, hệ thống lưu trữ năng lượng natri-ion được hãng mô tả là đã đạt mức trưởng thành về công nghệ, sản xuất và chuỗi cung ứng. CATL cho biết các hệ thống đầu tiên tại Trung Quốc sẽ bắt đầu được giao từ tháng 9/2026, trong khi hoạt động giao hàng quốc tế dự kiến bắt đầu từ tháng 6/2027.

Điều đáng chú ý hơn là CATL thiết kế TENER Sodium để có thể sử dụng cùng nền tảng với hệ thống LFP. Điều này cho phép doanh nghiệp có thêm lựa chọn giữa lithium-ion và sodium-ion tùy theo giá nguyên liệu, yêu cầu kỹ thuật và mục đích sử dụng.

“Thứ rẻ hơn 1.000 lần” thực chất là gì?

Đây là điểm cần làm rõ.

Natri không rẻ hơn lithium 1.000 lần theo nghĩa giá một viên pin hay một kWh pin rẻ hơn 1.000 lần.

Con số “1.000 lần” thường được sử dụng để mô tả mức độ phong phú của natri trong tự nhiên so với lithium. CATL cho biết natri có độ phong phú cao hơn 1.000 lần và phân bố rộng trên toàn cầu.

Lợi thế này có ý nghĩa lớn về mặt chiến lược.

Lithium vẫn là nguyên liệu quan trọng của ngành pin và giá của nó có thể biến động theo cung – cầu. Một nghiên cứu công bố năm 2026 trên Journal of Energy Storage cho rằng pin natri-ion đang tiến gần mức cạnh tranh chi phí với lithium-ion ở cấp cell, đồng thời có tiềm năng giảm chi phí hơn nữa khi quy mô sản xuất tăng.

Nói cách khác, lợi thế lớn nhất của natri không phải là “rẻ hơn lithium 1.000 lần”, mà là nguồn nguyên liệu dồi dào, phân bố rộng và ít phụ thuộc vào một số nguồn cung lithium tập trung.

Vì sao CATL đặc biệt quan tâm đến natri-ion?

Một trong những lợi thế đáng chú ý của sodium-ion là khả năng hoạt động trong điều kiện nhiệt độ thấp.

IEA cho biết các cell natri-ion thế hệ mới có thể giữ khoảng 90% dung lượng danh định ở -40°C, đồng thời có khả năng hoạt động ở nhiệt độ cao tới khoảng 70°C. Đây là một ưu điểm đáng chú ý so với một số công nghệ lithium-ion, đặc biệt trong môi trường lạnh.

Ngoài ra, sodium-ion không cần lithium và có thể giảm nhu cầu đối với một số vật liệu quan trọng của chuỗi cung ứng pin.

Reuters nhận định các nhà sản xuất pin Trung Quốc đang tăng tốc với sodium-ion trong bối cảnh ngành pin toàn cầu tìm kiếm những lựa chọn ít phụ thuộc hơn vào các khoáng sản quan trọng.

Điểm yếu lớn nhất vẫn là mật độ năng lượng

Dù có nhiều lợi thế, sodium-ion chưa thể thay thế lithium-ion trên mọi mặt trận.

Mật độ năng lượng vẫn là rào cản lớn nhất. Với cùng một mức dung lượng, hệ thống sodium-ion có thể cần kích thước hoặc khối lượng lớn hơn lithium-ion.

Đó là lý do IEA đánh giá sodium-ion hiện phù hợp hơn với các phân khúc như lưu trữ năng lượng cố định, xe điện cỡ nhỏ, xe hai bánh, xe ba bánh, xe thương mại hoạt động trong đô thị và thiết bị công nghiệp.

Đối với các mẫu xe điện cần quãng đường rất dài, lithium-ion – đặc biệt các hóa học có mật độ năng lượng cao – vẫn có lợi thế rõ ràng.

Cuộc chơi mới của ngành lưu trữ năng lượng

Điều đáng chú ý nhất có thể không nằm ở xe điện mà nằm ở BESS.

Với hệ thống lưu trữ cố định, trọng lượng và kích thước không phải yếu tố quyết định như trên ô tô. Khi đó, các ưu điểm về nguyên liệu, độ ổn định nhiệt, khả năng hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt và tiềm năng chi phí trở nên quan trọng hơn.

CATL đang đặt cược mạnh vào hướng đi này.

Việc hãng công bố hệ thống TENER Sodium và ký hợp đồng 60 GWh với HyperStrong cho thấy sodium-ion đang chuyển từ giai đoạn “công nghệ tiềm năng” sang giai đoạn thương mại hóa quy mô lớn.

Đây cũng là xu hướng đáng chú ý đối với thị trường điện mặt trời và lưu trữ năng lượng tại Việt Nam. Khi nhu cầu BESS tăng lên, thị trường sẽ không còn chỉ có một lựa chọn là lithium-ion/LFP. Sodium-ion có thể trở thành một phân khúc cạnh tranh, đặc biệt trong những hệ thống mà chi phí, độ an toàn và khả năng hoạt động lâu dài quan trọng hơn mật độ năng lượng.

Lithium chưa mất ngôi – nhưng cuộc chơi đã thay đổi

Sự trỗi dậy của sodium-ion không đồng nghĩa lithium-ion sắp biến mất.

Ngược lại, chính CATL đang cho thấy tương lai của ngành pin có thể là nhiều hóa học cùng tồn tại, mỗi công nghệ đảm nhiệm một nhóm ứng dụng khác nhau.

Lithium-ion tiếp tục có lợi thế về mật độ năng lượng và chuỗi cung ứng trưởng thành. Sodium-ion lại có lợi thế về nguồn nguyên liệu dồi dào và khả năng giảm sự phụ thuộc vào lithium.

Vì vậy, câu chuyện thực sự không phải là “natri đánh bại lithium”, mà là ngành pin đang bước vào thời kỳ mà lithium không còn là lựa chọn duy nhất.

Với CATL, đây có thể là bước đi chiến lược để kiểm soát cả hai công nghệ và chủ động ứng phó với biến động nguyên liệu trong một thị trường lưu trữ năng lượng đang tăng trưởng nhanh.

Từ một công nghệ từng bị xem là “yếu”, sodium-ion đang tiến vào sản xuất hàng loạt. Và khi một trong những nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới đặt cược hàng chục GWh vào natri, cuộc đua hậu lithium rõ ràng đã bước sang một giai đoạn mới.

—————————————————————————————————————————————————–